जीएमआरटी कडून "एबेल ५२१" आकाशगंगा समूहाचा वेध

एज्युवार्ता न्यूज नेटवर्क

खोडद स्थित रेडिओ दुर्बिणीने पृथ्वीपासून २०० कोटी प्रकाशवर्षे दूर अंतरावर असलेल्या 'एबेल ५२१' (Abel 521) आकाशगंगा समूहाचा वेध घेण्यात यश मिळवले आहे. एबेल ५२१ आकाशगंगा समूहाची (galaxy cluster) आतापर्यंतची सर्वात तपशीलवार प्रतिमा तयार करण्यासाठी भारतातील अपग्रेडेड जायंट मीटरवेव्ह रेडिओ टेलिस्कोपचा (U-GMRT) वापर केला आहे. ही निरीक्षणे एबेल ५२१ आकाशगंगा समूहातील अधिक विस्तारित रेडिओ उत्सर्जन (Extended radio emission) उघड करण्यास सक्षम आहेत. ज्यामुळे या आकाशगंगा समूहाची जटिल रचना स्पष्ट झाली आहे. 

एबेल ५२१ आकाशगंगा समूहाची (क्लस्टर) रेडिओ प्रतिमा दक्षिणेला सुंदर कमानी सारखी रेडिओ संरचना आणि केंद्रात पसरलेले उत्सर्जन दर्शवतात. चंद्रा वेधशाळेने शोधलेले क्ष-किरण उत्सर्जन क्लस्टर केंद्राजवळील रेडिओ संरचनांशी अतिशय घट्ट साम्य दर्शवते. क्ष-किरण नकाशाच्या तपशीलवार तपासणीमध्ये क्लस्टर विलीनीकरणाच्या प्रकियेदरम्यान निर्माण होणाऱ्या उच्च वेगाच्या वायू हालचाली दिसून आल्या आहेत.  ज्या रेडिओ संरचनांच्या उत्पत्तीसाठी कारणीभूत आहेत. यु-जीएमआरटीची उच्च संवेदनशीलता आणि विभेदन क्षमता खगोलशास्त्रज्ञांना एबेल ५२१ आकाशगंगा समूहाच्या भौतिकीय रहस्यांबद्दल ज्ञान मिळवण्यासाठी नवीन आयाम प्रदान करते.

एबेल ५२१ आकाशगंगा समूहाच्या निरीक्षणासाठी भारत, इटली आणि यूएसए मधील खगोलशास्त्रज्ञांच्या समूहाने अत्याधुनिक दुर्बिणींचा वापर केला आहे, यामध्ये अद्ययावत केलेली मीटर तरंगलांबीची महाकाय रेडिओ दुर्बीण तसेच चंद्रा आणि एक्सएमएम-न्युटन या क्ष-किरण दुर्बिणींचा समावेश आहे. ही निरीक्षणे करण्यासाठी नाववन्यपूर्ण पद्धतींचा समावेश केला आहे. एनसीआरएमध्ये पीएचडीच्या प्रबंधावर काम करणारे रामानंद संत्रा आणि त्यांच्या गाईड प्रोफेसर ऋता काळे यांच्या टीमने या दुर्बिणींचा वापर प्लाझ्माच्या अस्पष्ट संरचनांचा नकाशा तयार करण्यासाठी केला.

आकाशगंगा समूहांमध्ये शेकडो ते हजारो आकाशगंगा गुरुत्वाकर्षणाने एकत्र बांधलेल्या असतात. या समूहांच्या मध्यभागी एक विशाल समुद्र सदृश्य उष्ण (दहा दशलक्ष केल्विन किंवा त्याहून अधिक तापमानासह) प्लाझ्मा असतो. आकाशगंगा समूहांमधील टक्करी मोठ्या प्रमाणात ऊर्जा सोडतात, ज्यामुळे या प्लाझ्मा माध्यमावर लक्षणीय परिणाम होतो. एबेल ५२१ हे पृथ्वीपासून 3 अब्ज प्रकाशवर्षे दूर असलेल्या अशाच विशाल आकाशगंगा समूहापैकी एक आहे, जे अत्यंत विस्कळीत प्लाझ्माचे उदाहरण आहे.