UPSCची ऐतिहासिक कारवाई: AIचा वापर करत ६०० बनावट अर्ज रद्द, परीक्षेपूर्वीच मोठा झटका
युपीएससीचे अध्यक्ष अजय कुमार यांनी सांगितले की, एकापेक्षा अधिक अर्ज भरणे, चुकीची माहिती देणे किंवा मर्यादा संपल्यानंतर बनावट ओळख वापरणाऱ्या उमेदवारांना सुरुवातीला रोखणे हा या मोहिमेचा मुख्य उद्देश आहे. ही प्रक्रिया केवळ अर्ज भरताना नव्हे तर सादर झाल्यानंतरही चालू राहते.
eduvarta@gmail.com 
एज्युवार्ता न्यूज नेटवर्क
केंद्रीय लोकसेवा आयोगाने (UPSC) सिव्हिल सेवा परीक्षा २०२६ साठी (Civil Services Examination 2026) ऐतिहासिक पाऊल उचलले आहे. परीक्षेच्या प्राथमिक टप्प्यातच कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या (AI) सहाय्याने तब्बल ६०० संशयास्पद बनावट अर्ज रद्द (600 suspicious fake applications cancelled) करण्यात आले आहेत. या निर्णयामुळे लाखो प्रामाणिक उमेदवारांना निष्पक्ष आणि पारदर्शक स्पर्धेचे वातावरण मिळणार आहे. आयोगाने अर्ज प्रक्रियेच्या सुरुवातीपासूनच तंत्रज्ञानाचा वापर करून डुप्लिकेट आणि फसवे अर्ज रोखण्याची नवी प्रणाली राबवली आहे, ज्यामुळे यापूर्वीच्या गैरप्रकारांना आळा (Preventing misconduct) बसला आहे.
यावर्षी प्रथमच युपीएससीने 'डी-डुप्लिकेशन' मोहीम राबवली. अर्ज सादर झाल्यानंतर एआय आधारित प्रणालीद्वारे प्रत्येक उमेदवाराची ओळख, वैयक्तिक माहिती, प्रयत्नांची संख्या आणि वयोमर्यादा यांची सखोल पडताळणी केली जाते. युपीएससीचे अध्यक्ष अजय कुमार यांनी सांगितले की, एकापेक्षा अधिक अर्ज भरणे, चुकीची माहिती देणे किंवा मर्यादा संपल्यानंतर बनावट ओळख वापरणाऱ्या उमेदवारांना सुरुवातीला रोखणे हा या मोहिमेचा मुख्य उद्देश आहे. ही प्रक्रिया केवळ अर्ज भरताना नव्हे तर सादर झाल्यानंतरही चालू राहते.
या कारवाईचा उमेदवारांवर सकारात्मक परिणाम दिसून येत आहे. पूर्वी मुलाखत किंवा अंतिम निवडीच्या टप्प्यावर गैरप्रकार उघडकीस येत असल्याने प्रामाणिक विद्यार्थ्यांचा विश्वास टिकवणे कठीण झाले होते. आता एआय तंत्रज्ञानामुळे बनावट उमेदवार प्रीलिम्स किंवा मेन्सपर्यंत पोहोचू शकणार नाहीत. यामुळे परीक्षेची विश्वासार्हता वाढली आहे आणि खऱ्या प्रतिभेला न्याय मिळण्याची शक्यता अधिक मजबूत झाली आहे.
युपीएससीने हे एआय सॉफ्टवेअर माहिती व तंत्रज्ञान मंत्रालयाच्या सहकार्याने विकसित केले आहे. यापूर्वी अनेक उमेदवार प्रयत्नांची मर्यादा ओलांडून किंवा वयाची अट पूर्ण झाल्यानंतरही वेगळ्या ओळखीने अर्ज करत असत. अशा प्रकरणांमध्ये कागदपत्र पडताळणीत गैरप्रकार समोर येत असत. नव्या प्रणालीमुळे ही सर्व अनियमितता अर्जाच्या टप्प्यातच थांबवली जाते.
युपीएससीच्या या पावलाने संपूर्ण देशातील स्पर्धात्मक परीक्षांसाठी नवा आदर्श निर्माण केला आहे. प्रामाणिक तयारी करणाऱ्या उमेदवारांना यातून मोठा दिलासा मिळाला असून, भविष्यात अशा तंत्रज्ञानाचा वापर इतर परीक्षांमध्येही होण्याची अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे. निष्पक्षता आणि पारदर्शकता यांचा समन्वय साधणारी ही कारवाई युपीएससीच्या विश्वासार्हतेची नवी उंची दर्शवते.
