मोठा निर्णय: ४ वर्षांच्या पदवीत ७५% गुणांवर थेट पीएच.डी. प्रवेश; पदव्युत्तरची अट रद्द
रांची विद्यापीठाने पीएच.डी. प्रवेशप्रक्रियेत महत्त्वपूर्ण बदल जाहीर केले आहेत. नवीन राष्ट्रीय शिक्षण धोरण आणि विद्यापीठ अनुदान आयोगाच्या २०२२च्या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार आता चार वर्षांचा पदवी अभ्यासक्रम पूर्ण करून किमान ७५ टक्के गुण किंवा समतुल्य सीजीपीए मिळवणाऱ्या विद्यार्थ्यांना पदव्युत्तर पदवी न घेता थेट पीएच.डी.साठी अर्ज करता येईल.
Eduvarta
एज्युवार्ता न्यूज नेटवर्क
रांची विद्यापीठाने पीएच.डी. प्रवेशप्रक्रियेत महत्त्वपूर्ण बदल जाहीर केले आहेत. नवीन राष्ट्रीय शिक्षण धोरण आणि विद्यापीठ अनुदान आयोगाच्या २०२२च्या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार आता चार वर्षांचा पदवी अभ्यासक्रम पूर्ण करून किमान ७५ टक्के गुण किंवा समतुल्य सीजीपीए मिळवणाऱ्या विद्यार्थ्यांना पदव्युत्तर पदवी न घेता थेट पीएच.डी.साठी अर्ज करता येईल. या निर्णयामुळे संशोधन क्षेत्रात लवकर प्रवेश मिळवण्याचा मार्ग विद्यार्थ्यांसाठी अधिक सुलभ झाला आहे. विद्यापीठाचे कुलसचिव राजकुमार शर्मा यांनी याबाबत माहिती दिली.
नव्या नियमावलीनुसार चार वर्षांची पदवी पूर्ण केलेल्या आणि त्यात ७५ टक्के गुण मिळवलेल्या उमेदवारांना स्वतंत्रपणे मास्टर डिग्री करण्याची गरज राहणार नाही. मात्र जे विद्यार्थी मास्टर डिग्री किंवा एम.फिल. धारक आहेत, त्यांच्यासाठी पूर्वीची पात्रता कायम आहे. त्यांना किमान ५५ टक्के गुण आवश्यक असतील आणि राखीव प्रवर्गातील उमेदवारांना पाच टक्के गुणांची सवलत मिळेल. यामुळे दोन्ही गटांतील विद्यार्थ्यांना संधी उपलब्ध राहील.
राष्ट्रीय स्तरावरील पात्रता परीक्षा उत्तीर्ण उमेदवारांनाही विशेष महत्व दिले आहे. नेट, सीएसआयआर नेट, गेट आणि जीजीईटी यांसारख्या परीक्षा उत्तीर्ण विद्यार्थ्यांना विद्यापीठाच्या प्रवेश परीक्षेतून सूट मिळेल. अशा उमेदवारांची निवड केवळ मुलाखतीच्या आधारे होईल. इतर उमेदवारांसाठी प्रवेश परीक्षा आणि मुलाखत यांचे गुण ७०:३० या प्रमाणात मोजले जातील. यातून विषयाचे ज्ञान, संशोधन क्षमता आणि तयारी यांचे एकत्रित मूल्यमापन होईल.
पीएच.डी. प्रवेश मिळाल्यानंतर विद्यार्थ्यांना १२ क्रेडिटचे कोर्स वर्क पूर्ण करावे लागेल. यात संशोधन पद्धती, विषयाशी संबंधित मूलभूत अभ्यास आणि आवश्यक कौशल्ये विकसित करण्यावर भर दिला जाईल. पीएच.डी.चा किमान कालावधी तीन वर्षे तर कमाल कालावधी सहा वर्षे निश्चित करण्यात आला आहे. विशेष परिस्थितीत नियमानुसार अतिरिक्त मुदत मिळण्याचीही शक्यता आहे.
महिला संशोधक आणि ४० टक्क्यांपेक्षा जास्त दिव्यांगत्व असलेल्या विद्यार्थ्यांसाठी विशेष तरतुदी करण्यात आल्या आहेत. त्यांना वयोमर्यादा आणि संशोधन कालावधीबाबत सवलत मिळेल. महिला संशोधकांसाठी मातृत्व रजा आणि चाइल्ड केअर लीव्हची सुविधा उपलब्ध करून देण्यात आली आहे. यामुळे कौटुंबिक जबाबदाऱ्या सांभाळत उच्च शिक्षण सुरू ठेवणे सोपे होईल.
या बदलांमुळे चार वर्षांच्या पदवीनंतर थेट संशोधन क्षेत्रात पाऊल टाकण्याची संधी विद्यार्थ्यांना मिळणार आहे. रांची विद्यापीठाची पीएच.डी. प्रवेश प्रक्रिया राष्ट्रीय शिक्षण धोरणाच्या नव्या रचनेशी अधिक सुसंगत झाली आहे. इच्छुक विद्यार्थ्यांनी अधिकृत अधिसूचना तपासून अर्ज प्रक्रिया सुरू झाल्यावर वेळेवर अर्ज करावा, असे आवाहन करण्यात आले आहे.
