१०वी-१२वी बोर्ड परीक्षांत क्रांतिकारी बदल: पेपर तपासणीसाठी AIचा वापर, तीन विशेष समित्या गठित
नवीन शैक्षणिक धोरणानुसार राज्यातील शालेय अभ्यासक्रमात टप्प्याटप्प्याने बदल करण्यात येत आहेत. इयत्ता पहिली ते चौथीचा अभ्यासक्रम यापूर्वीच नवीन केला गेला आहे. चालू शैक्षणिक वर्षात इयत्ता सहावीचा अभ्यासक्रम बदलण्यात आला असून, पुढील वर्षी इयत्ता पाचवी, सातवी, नववी आणि अकरावीचा अभ्यासक्रम बदलला जाईल.
eduvarta@gmail.com 
एज्युवार्ता न्यूज नेटवर्क
महाराष्ट्र राज्यातील शालेय शिक्षणात नवीन राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण एनईपी २०२० च्या (NEP 2020) प्रभावी अंमलबजावणीसाठी इयत्ता दहावी आणि बारावीच्या बोर्ड परीक्षांमध्ये (10th and 12th Standard Board Exams) आमूलाग्र बदल करण्यात येणार आहेत. परीक्षा मंडळाने यासाठी तीन विशेष समित्यांची स्थापना (Establishment of 3 special committees) केली आहे. या समित्या परीक्षेच्या मूल्यमापन प्रक्रियेत कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा (AI) वापर करून अधिक अचूक आणि पारदर्शक मूल्यमापन (Use of AI in Exam Evaluation) करण्यावर भर देतील. यामुळे विद्यार्थ्यांवरील परीक्षेचा ताण कमी होईल आणि मूल्यमापन प्रक्रिया अधिक कार्यक्षम आणि निष्पक्ष होईल, अशी अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.
नवीन शैक्षणिक धोरणानुसार राज्यातील शालेय अभ्यासक्रमात टप्प्याटप्प्याने बदल करण्यात येत आहेत. इयत्ता पहिली ते चौथीचा अभ्यासक्रम यापूर्वीच नवीन केला गेला आहे. चालू शैक्षणिक वर्षात इयत्ता सहावीचा अभ्यासक्रम बदलण्यात आला असून, पुढील वर्षी इयत्ता पाचवी, सातवी, नववी आणि अकरावीचा अभ्यासक्रम बदलला जाईल. त्यानंतरच्या वर्षी इयत्ता आठवी, दहावी आणि बारावीचा अभ्यासक्रम पूर्णपणे नवीन रूपात राबवला जाईल. या बदलांमुळे विद्यार्थ्यांना समग्र विकासाची संधी मिळणार असल्याचे शिक्षण विभागाचे अधिकारी सांगत आहेत.
परीक्षा मंडळाचे सचिव डॉ. दीपक माळी यांनी सांगितले की, तीन विशेष समित्यांचा मुख्य उद्देश परीक्षांचा कालावधी कमी करणे, परीक्षा वेळेत घेणे आणि तंत्रज्ञानाचा वापर करून मूल्यमापन अधिक अचूक करणे हा आहे. सध्या बोर्ड परीक्षांमुळे विद्यार्थ्यांवर प्रचंड ताण येतो. AI आधारित पेपर तपासणीमुळे मानवी चुकांची शक्यता कमी होईल आणि निकाल लवकर जाहीर करता येतील. समित्या याबाबत सविस्तर उपाययोजना सुचवतील.
या बदलांमुळे विद्यार्थ्यांना सतत मूल्यमापन, प्रोजेक्ट वर्क आणि कौशल्य विकासावर आधारित शिक्षण मिळेल. पारंपरिक पद्धतीऐवजी आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर केल्याने परीक्षेची विश्वासार्हता वाढेल आणि प्रामाणिक विद्यार्थ्यांना न्याय मिळेल. विशेष म्हणजे, AI चा वापर केवळ पेपर तपासणीसाठीच नव्हे तर प्रश्नपत्रिका तयार करण्यातही केला जाण्याची शक्यता आहे.
शिक्षण क्षेत्रातील तज्ज्ञांच्या मते, हे बदल महाराष्ट्राला शिक्षणाच्या क्षेत्रात अग्रेसर बनवतील. नवीन अभ्यासक्रम आणि AI आधारित मूल्यमापन प्रणालीमुळे विद्यार्थी भविष्याच्या आव्हानांना सामोरे जाण्यास सक्षम होतील. परीक्षा मंडळ लवकरच समित्यांच्या शिफारशी लागू करण्याची प्रक्रिया सुरू करणार असल्याचे सांगण्यात आले आहे.
