द्विलक्षी अभ्यासक्रम : दहावीनंतरच करिअरला दिशा देणारे व्यवसाय शिक्षण

इयत्ता दहावीनंतर द्विलक्षी (Bifocal) अभ्यासक्रम निवडणे, भविष्याच्या दृष्टीने अतिशय फायदेशीर आहे. या द्विलक्षी अभ्यासक्रमांबाबत सविस्तर माहिती देणारा हा लेख.

इ. ११वी साठी आपली शाखा ठरल्यानंतर आवश्यक ते द्विलक्षी अभ्यासक्रम निवडणे हा उत्तम भविष्याचा मार्ग आहे. एक भाषा व एक वैकल्पिक विषय यांच्याऐवजी आपण हा विषय निवडू शकतो. म्हणजे विज्ञान शाखेला प्रवेश घेतला असेल तर मराठी/हिंदी/संस्कृत/जर्मन/फ्रेंच इ. व बायोलॉजी/भूगोल या दोन विषयांऐवजी आपण बायफोकलचा विषय निवडू शकता.

वाणिज्य साठी  मराठी/हिंदी/संस्कृत/जर्मन/फ्रेंच इ. व Secretarial Practice/Maths/Geography या दोन विषयांऐवजी आपण बायफोकलचा विषय निवडू शकता. कला शाखेसाठी एक वैकल्पिक भाषा व एक वैकल्पिक विषयाऐवजी बायफोकलचे विषय निवडू शकता. सध्या नव्यानेच Technical group मधील स्कूटर मोटर सायकल सर्व्हिसिंग (SMS) हा विषय सर्व शाखांमधील विद्यार्थ्यांना घेता येऊ लागला आहे.

हेही वाचा : परदेशात उच्च शिक्षणासाठी शासनाची शिष्यवृत्ती ठरतेय मोठा आधार

Bifocal मध्ये मिळणारे गुण हे इतर विषयांच्या तुलनेत खूपच जास्त असतात. कारण हे विषय नुसते सैद्धांतिक (Theorotical) नसून त्यात प्रात्यक्षिकांवर ५० टक्के किंवा त्याहून जास्त भर दिलेला आहे. विद्यार्थी पैकीच्या पैकी गुण सुद्धा मिळवू शकतात. बहुसंख्य विद्यार्थी या विषयात ९० ते १०० टक्के गुण मिळवतात. या अभ्यासक्रमामुळे कौशल्य तर प्राप्त होतेच पण गुणांची वाढलेली टक्केवारी सर्वच दृष्टीने फायद्याची होते. भविष्यात इयत्ता बारावीचे गुण व CET ला मिळालेले गुण हे समप्रमाणात (५०%) पुढील Engineering अथवा अन्य अभ्यासक्रमाच्या प्रवेशासाठी धरले जाऊ शकतात. हे अद्याप  चर्चेच्या पातळीवर असून त्यावर शिक्कामोर्तब झाल्यानंतर विद्यार्थ्यांना मोठा फायदा होणार आहे.

या अभ्यासक्रमाअंतर्गत सहा वेगवेगळे ग्रुप आहेत.

1. Technical
2. Commerce
3. Horticulture
4. Agriculture
5. Fisheries
6. Paramedical

यापैकी Technical group चा विचार करू. तांत्रिक शिक्षणासाठी यातील विषय अतिशय उपयुक्त आहेत. यामध्ये Electronics, Computer Science, Electrical Maintenance, Mechanical Maintenance, Scooter motorcycle servicing हे पाच विषय शिकवले जातात. हे विषय घेतलेल्या विद्यार्थ्यानी पुढे इंजिनिअरिंगला (BE/BTech) अथवा अन्य उच्च शिक्षणासाठी (B.SC/BCA/BCS/Bvoc) किंवा डिप्लोमाच्या दुसऱ्या वर्षासाठी प्रवेश घेतल्यावर त्यांना कौशल्य प्राप्त झाले असल्याने व तांत्रिक दृष्टीने विचार करायची सवय लागल्याने अतिशय उत्तम रित्या स्वतः ला सिद्ध करतो. त्याच बरोबर इतरांच्या तुलनेत जास्त गुण मिळवतो.

हेही वाचा : ‘सारथी’कडून सुवर्णसंधी : एम.फील., पीएच.डी. साठी मिळवा आर्थिक सहाय्य

स्वयंरोजगार करणे आणि उच्चशिक्षण घेणे असे दोन लक्ष्य साध्य करणारे द्विलक्षी अभ्यासक्रम असून सध्या बहुसंख्य विद्यार्थी या अभ्यासक्रमाकडे वळत आहेत. महाराष्ट्रात सर्वत्र खाजगी आणि शासकीय संस्थांमधून हे अभ्यासक्रम राबवले जातात. खाजगी महाविद्यालयातील शुल्क तेथील व्यवस्थापन ठरवते. शासकीय तांत्रिक विद्यालयात प्रतिवर्ष बाराशे रुपये इतके अत्यल्प शुल्क आहे. शास्त्र शाखेत प्रवेश घेतल्यावर विद्यार्थी हे विषय निवडू शकतो.

शासकीय संस्थेत प्रवेश घेण्यासाठी संलग्न (Tie up) महाविद्यालयात प्रवेश घ्यावा लागतो. त्यानंतर गुणवत्तेनुसार निरनिराळ्या विषयांसाठी प्रवेश निश्चित होतो. इयत्ता नववी व दहावीला तांत्रिक विषय घेतलेल्या विद्यार्थ्यांसाठी या अभ्यासक्रमात काही जागा राखीव आहेत.

पुणे येथील शासकीय तांत्रिक विद्यालयात Electronics, Electrical Maintenance, Mechanical Maintenance व Scooter mototocycle servicing असे चार अभ्यासक्रम राबवले जातात. विद्यार्थी क्षमता ३०० असुन फर्ग्युसन कॉलेज, आबासाहेब गरवारे कॉलेज, मॉडर्न कॉलेज, नूमवि(मुलींची) प्रशाला आणि अभिषेक कॉलेज मधील विद्यार्थी द्विलक्षी अभ्यासक्रम शिकण्यासाठी येऊ शकतात.

हेही वाचा : अकरावी प्रवेशाला सुरूवात; प्रवेश अर्जाचा पहिला भाग भरा या तारखेपासून

या संस्थेशी संलग्नता मिळवण्यासाठी खाजगी महाविद्यालये जिल्हा व्यवसाय शिक्षण व प्रशिक्षण कार्यालयाकडून रितसर मान्यता घेऊ शकतात, जेणेकरून त्यांच्याकडील विद्यार्थी अत्यल्प शुल्का मध्ये सर्व सुविधांनी सज्ज असणाऱ्या, तज्ञ व अनुभवी शिक्षकांकडून शासकीय शाळेत द्विलक्ष्यी अभ्यासक्रमाचे शिक्षण घेऊ शकतील.

पंतप्रधानांच्या कौशल्य विकासाच्या धोरणास अनुसरून हे अभ्यासक्रम निवडल्यास विद्यार्थ्यांना भविष्यात startup सुरु करता येईल किंवा उत्तम रोजगाराच्या संधी उपलब्ध होतील. जास्त गुण मिळवणे आणि पुढील तांत्रिक शिक्षणासाठी पाया पक्का करणे असे दोन उद्देश साध्य करणारे हे अभ्यासक्रम अधिकाधिक विद्यार्थ्यांनी घेऊन कौशल्ये आत्मसात करावीत आणि आत्मनिर्भरतेकडे एक पाऊल टाकावे.

- मंजुषा पागे, पूर्णवेळ शिक्षक

शासकीय तांत्रिक विद्यालय, घोले रोड, पुणे

manjushapage@gmail.com