MPSCऑनलाईन परीक्षा वाद: भविष्यात सर्व पूर्व परीक्षा संगणकाधारित होणार; MPSC आपल्या निर्णयावर ठाम
केरळ, तेलंगणा, आंध्र प्रदेश, राजस्थान, उत्तर प्रदेश, कर्नाटक, तामिळनाडू, बिहार आणि हिमाचल प्रदेश लोकसेवा आयोगांकडूनही विविध पदांच्या परीक्षा CBT द्वारे घेतल्या जात असल्याचा दाखला आयोगाने दिला आहे.
eduvarta@gmail.com 
एज्युवार्ता न्यूज नेटवर्क
महाराष्ट्र लोकसेवा आयोगाने (MPSC) गट-क सेवा संयुक्त पूर्व परीक्षा २०२६ संगणक प्रणालीवर आधारित (Computer Based Test - CBT) पद्धतीने घेण्याचा निर्णय घेतला असून, आगामी काळातील सर्व पूर्व परीक्षा टप्प्याटप्प्याने CBT स्वरूपात आयोजित करण्यात येणार आहेत. आयोगाने २५ जून रोजी २ हजार ६१९ पदांसाठी जाहिरात प्रसिद्ध करत या निर्णयाची घोषणा केली.मात्र स्पर्धा परीक्षांची तयारी करणाऱ्या विद्यार्थ्यांचा या निर्णयाला विरोध आहे. त्यामुळे पुढील काळात राज्यात मोठे आंदोलन उभे राहण्याची शक्यता आहे.
CBT परीक्षा घेण्यासाठी शासकीय व खासगी अभियांत्रिकी महाविद्यालये, तंत्रनिकेतने आणि संगणक प्रयोगशाळांचा परीक्षा केंद्र म्हणून वापर केला जाणार आहे. परीक्षा केंद्रांचे C-DAC मार्फत सुरक्षा परीक्षण करण्यात येणार असून संपूर्ण परीक्षा प्रक्रिया, प्रश्नपत्रिकेची गोपनीयता, नियंत्रण आणि देखरेख आयोगाकडेच राहणार आहे. परीक्षेनंतर प्रत्येक उमेदवाराला त्याची 'रिस्पॉन्स शीट' ऑनलाइन उपलब्ध करून दिली जाईल.
राज्य शासनाने भरती प्रक्रियेत व्यापक सुधारणा केल्यामुळे आयोगामार्फत होणाऱ्या भरतीची व्याप्ती मोठ्या प्रमाणात वाढणार आहे. सध्या दरवर्षी सुमारे सहा ते सात हजार पदांसाठी भरती होत असली, तरी भविष्यात ही संख्या चार ते पाच पट वाढण्याची अपेक्षा आहे. त्यामुळे पारंपरिक ऑफलाईन परीक्षांऐवजी जलद, सुरक्षित आणि कार्यक्षम CBT प्रणालीचा अवलंब करण्याचा निर्णय घेण्यात आल्याचे आयोगाने पत्रकात स्पष्ट केले आहे.
आयोगाच्या माहितीनुसार, ऑफलाईन परीक्षांसाठी परीक्षा केंद्रांची उपलब्धता, प्रश्नपत्रिकांची छपाई, वाहतूक, सुरक्षा आणि मनुष्यबळ यांसारख्या अडचणींमुळे भरती प्रक्रियेला विलंब होण्याची शक्यता असते. CBT प्रणालीमुळे उत्तरपत्रिकांचे संगणकीय मूल्यमापन, जलद निकाल, प्रश्नपत्रिकेची गोपनीयता आणि डिजिटल सुरक्षा सुनिश्चित होणार असून भरती प्रक्रिया अधिक पारदर्शक आणि वेळेत पूर्ण करता येणार आहे.
देशातील कर्मचारी निवड आयोग (SSC), रेल्वे भरती मंडळ (RRB), IBPS, CAT, JEE, UGC-NET, MH-CET यांसह अनेक राष्ट्रीय परीक्षा संस्था अनेक वर्षांपासून CBT पद्धतीने परीक्षा घेत आहेत. तसेच केरळ, तेलंगणा, आंध्र प्रदेश, राजस्थान, उत्तर प्रदेश, कर्नाटक, तामिळनाडू, बिहार आणि हिमाचल प्रदेश लोकसेवा आयोगांकडूनही विविध पदांच्या परीक्षा CBT द्वारे घेतल्या जात असल्याचा दाखला आयोगाने दिला आहे.
गट-क पूर्व परीक्षा विविध सत्रांमध्ये झाल्यास उमेदवारांच्या गुणांचे 'नॉर्मलायझेशन' करण्यात येणार असून, यासाठी IIT Bombay तसेच सांख्यिकी क्षेत्रातील तज्ज्ञांच्या मार्गदर्शनाखाली वैज्ञानिक आणि पारदर्शक सूत्र निश्चित केले जाईल. या प्रक्रियेला सर्वोच्च न्यायालयाची मान्यता असल्याचेही आयोगाने नमूद केले आहे.
आयोगाने १ डिसेंबर २०२२ पासून आतापर्यंत १३८ संवर्गांच्या सरळसेवा व विभागीय परीक्षा CBT पद्धतीने यशस्वीपणे घेतल्या असून पुढील तीन महिन्यांत आणखी ८१ संवर्गांच्या परीक्षा या पद्धतीने होणार आहेत. गट-क पूर्व परीक्षा CBT द्वारे विविध सत्रांत होणार असली तरी मुख्य परीक्षा एकाच सत्रात घेतली जाईल, असे आयोगाने स्पष्ट केले.
याशिवाय, सन २०२७ पासून महाराष्ट्र नागरी सेवा राजपत्रित गट-अ, गट-ब तसेच गट-क संयुक्त पूर्व परीक्षा वर्षातून दोनपेक्षा अधिक वेळा घेण्याचा निर्णय आयोगाने घेतला असून, या उद्दिष्टासाठी CBT प्रणाली अपरिहार्य असल्याचे सचिव महेंद्र हरपाळकर यांनी प्रसिद्धीपत्रकात म्हटले आहे. उमेदवारांनी कोणताही संभ्रम न बाळगता CBT पद्धतीनुसार परीक्षेची तयारी करावी, असेही आवाहन आयोगाने केले आहे.
