वनस्पती शास्त्रज्ञ डॉ. हेमा साने यांचे निधन, पुण्यात राहून विजेविना घालवले जीवन

एज्युवार्ता न्यूज नेटवर्क 

ज्येष्ठ वनस्पती शास्त्रज्ञ (Senior plant scientist) डॉ. हेमा साने (वय ८५) यांचे पुण्यात निधन (Dr. Hema Sane's death) झाले. वनस्पती क्षेत्राच्या 'एनसायक्लोपिडिया' ('Encyclopedia' of the plant world) अशी त्यांची ओळख होती. त्या अजीवन अविवाहित राहिल्या. निसर्गाशी एकरून होऊन राहण्याची जीवनशैली त्यांनी आयुष्यभर सांभाळली. हेमा साने यांचा जन्म १३ मार्च १९४० रोजी झाला. त्यांनी वनस्पतीशास्त्र विषयात एम. एस्सी. पी‌एच.डी. संपादन केली. भारतीय विद्याशास्त्रातल्या एम.ए., एम.फिलपर्यंत शिक्षण (Education MA, M.Phil) घेतले. पुण्यातील आबासाहेब गरवारे महाविद्यालयात (Abasaheb Garware College) साने या वनस्पतीशास्त्र विभागाच्या प्रमुख म्हणून सेवानिवृत्त झाल्या होत्या.

होमिओपॅथी डॉक्टरांना अलोपॅथी परवानगी, शासनाच्या एका निर्णयामुळे राज्यातील रुग्णसेवा विस्कळित

पुण्याच्या मध्यवर्ती, बुधवार पेठेत राहूनही त्यांनी शेवटपर्यंत घरात विजेचे कनेक्शन घेतले नव्हते. विजेशिवायही आपण राहू शकतो, हे त्यांनी जगण्यातून समाजाला दाखवून दिले. पुण्यातील जोगेश्वरी मंदिरासमोरील शीतलादेवी पार भागातील जुनाट आणि पडक्या वाड्यात त्या रहात होत्या. वाड्यात माझ्याबरोबर चार मांजरे, एक मुंगुस, एका घुबडासह काही पक्षी राहतात आणि हेच माझं कुटुंब आहे, असं त्या सांगत.

नोकरीतील शेवटची दहा वर्षे त्यांनी लुना हे वाहन वापरली, तोपर्यंत आणि त्यानंतर त्या नोकरीव्यतिरिक्त इतरत्र पायीच जात. वाड्यातील विहिरीतील पाण्याचाच त्या वापर करत होत्या. त्यांनी दूरध्वनी वापरला नाही. दिवसा सूर्यप्रकाशात आणि रात्री कंदिलाच्या प्रकाशात त्यांनी वनस्पतिशास्त्र आणि पर्यावरण या विषयांवरच नव्हे, तर इतिहास, प्राच्यविद्या अशा विषयांवर मिळून तीसहून अधिक पुस्तके लिहिली.

हेमा साने यांनी कॉलेजमधील विद्यार्थ्यांसाठी त्यांनी बायोलॉजी (सहलेखिका - वीणा अरबाट), इंडस्ट्रीयल बॉटनी (सहलेखिका - डॉ. सविता रहांगदळे) प्लांट, या विषयांच्या पुस्तकांचे लेखन केले. पर्यावरण , निसर्ग संवर्धन क्षेत्रातील विविध नामवंत संस्थांकडून त्यांना पुरस्कारांनी गौरविण्यात आले होते. वनस्पती शास्त्राच्या अनेक विद्यार्थ्यांना त्यांनी पीएचडीसाठी मार्गदर्शन केले.