भारताच्या शिरपेचात मानाचा तुरा; गणितज्ञ महेश काकडे यांना रामानुजन पुरस्कार जाहीर
भारतीय गणितज्ञ आणि बंगळुरू येथील इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ सायन्स (IISc) येथील प्राध्यापक महेश काकडे यांना २०२६ चा रामानुजन पुरस्कार जाहीर झाला आहे. संख्या सिद्धांतातील त्यांच्या उल्लेखनीय संशोधनासाठी हा आंतरराष्ट्रीय सन्मान त्यांना मिळाला आहे.
Eduvarta
एज्युवार्ता न्यूज नेटवर्क
भारतीय गणितज्ञ आणि बंगळुरू येथील इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ सायन्स (IISc) येथील प्राध्यापक महेश काकडे यांना २०२६ चा रामानुजन पुरस्कार जाहीर झाला आहे. संख्या सिद्धांतातील त्यांच्या उल्लेखनीय संशोधनासाठी हा आंतरराष्ट्रीय सन्मान त्यांना मिळाला आहे. इंटरनॅशनल सेंटर फॉर थिअरेटिकल फिजिक्स (ICTP) आणि इंटरनॅशनल मॅथेमॅटिकल युनियन (IMU) यांच्या संयुक्त उपक्रमातून हा पुरस्कार दिला जातो. विकसनशील देशांमध्ये राहून उत्कृष्ट गणितीय योगदान देणाऱ्या ४५ वर्षांखालील तरुण गणितज्ञांना या पुरस्काराने गौरवले जाते. काकडे यांच्या निवडीमुळे भारताच्या गणितीय क्षेत्राला पुन्हा एकदा जागतिक स्तरावर मान्यता मिळाली आहे.
काकडे यांचे मुख्य संशोधन बीजगणितीय संख्या सिद्धांतात आहे. या शाखेत संख्यांचे गुणधर्म, त्यांच्यातील गुंतागुंतीचे संबंध आणि मूलभूत नियम यांचा सखोल अभ्यास केला जातो. त्यांच्या कार्यामुळे संख्यांमधील जटिल दुवे आणि गणितातील विविध रचनांमधील परस्परसंबंध अधिक स्पष्ट झाले आहेत. विशेषतः इवासावा सिद्धांताशी संबंधित त्यांच्या संशोधनात गणितीय रचना अधिक क्लिष्ट होत गेल्यावर त्यातील नमुने आणि बदलांचा अभ्यास करून महत्त्वपूर्ण निष्कर्ष काढले आहेत. यामुळे सिद्धांत अधिक प्रगत झाला आहे.
त्यांनी ग्रॉस-स्टार्क आणि ब्रुमर-स्टार्क या दीर्घकाळ प्रलंबित अनुमानांवरही महत्त्वाचे काम केले आहे. ही अनुमाने संख्या सिद्धांताच्या वेगवेगळ्या भागांना जोडणारे संबंध उलगडण्यास मदत करतात. शिवाय, त्यांच्या संशोधनाचा थेट संबंध जर्मन गणितज्ञ डेव्हिड हिल्बर्ट यांच्या १९०० मध्ये मांडलेल्या २३ प्रसिद्ध समस्यांपैकी १२व्या समस्येशी आहे. हिल्बर्टच्या या समस्यांनी शतकाभराच्या गणितीय संशोधनाला दिशा दिली होती.
काकडे यांचे शिक्षण पूर्णपणे भारतात सुरू झाले. त्यांनी बंगळुरूमधील इंडियन स्टॅटिस्टिकल इन्स्टिट्यूटमधून गणितातील पदवी मिळवली. त्यानंतर केंब्रिज विद्यापीठात जाऊन २००८ मध्ये त्यांनी पदव्युत्तर पदवी आणि पीएचडी पूर्ण केली. त्यांच्या या प्रवासामुळे भारतीय विद्यार्थ्यांना आंतरराष्ट्रीय स्तरावर यश मिळवण्याचे प्रेरणादायी उदाहरण मिळाले आहे.
महेश काकडे यांच्या संशोधनामुळे संख्या, समीकरणे आणि गणितीय रचनांमधील खोलवरचे संबंध समजून घेण्याच्या जागतिक प्रयत्नांना बळकटी मिळाली आहे. हा पुरस्कार केवळ वैयक्तिक सन्मान नसून भारतीय गणितशास्त्राच्या प्रगतीचा प्रतीक आहे. अशा यशांमुळे तरुण संशोधकांना संख्या सिद्धांतासारख्या क्षेत्रात अधिक योगदान देण्याची प्रेरणा मिळेल.
