नाशिकमध्ये देशातील पहिला पायलट प्रकल्प: ITI विद्यार्थ्यांना रेल्वे ट्रॅक्शन लाईनचे विशेष कौशल्य प्रशिक्षण
भारतीय रेल्वेच्या जलद गतीने सुरू असलेल्या विद्युतीकरणामुळे भविष्यात ओव्हरहेड ट्रॅक्शन लाईनच्या देखभाल आणि दुरुस्तीसाठी कुशल मनुष्यबळाची मोठी आवश्यकता निर्माण होणार आहे. ही गरज ओळखून आता औद्योगिक प्रशिक्षण संस्थांमधील विद्यार्थ्यांना ट्रॅक्शन लाईनचे विशेष कौशल्य प्रशिक्षण देण्याचा निर्णय घेण्यात आला आहे.
Eduvarta
एज्युवार्ता न्यूज नेटवर्क
भारतीय रेल्वेच्या जलद गतीने सुरू असलेल्या विद्युतीकरणामुळे देखभाल आणि दुरुस्तीसाठी कुशल मनुष्यबळाची मोठी आवश्यकता निर्माण होणार आहे. ही गरज ओळखून आता औद्योगिक प्रशिक्षण संस्थांमधील विद्यार्थ्यांना ट्रॅक्शन लाईनचे विशेष कौशल्य प्रशिक्षण देण्याचा निर्णय घेण्यात आला आहे. देशातील या पहिल्या पायलट उपक्रमासाठी नाशिक येथील स्वातंत्र्यवीर विनायक दामोदर सावरकर शासकीय औद्योगिक प्रशिक्षण संस्थेची निवड करण्यात आली आहे. रेल्वेने १०० टक्के विद्युतीकरणाचे उद्दिष्ट ठेवल्याने उच्चदाबाच्या ट्रॅक्शन लाईनवर काम करणाऱ्या प्रशिक्षित तंत्रज्ञांची मागणी वाढणार आहे.
रेल्वे ट्रॅक्शन लाईनमध्ये २५ हजार व्होल्ट इतक्या उच्च दाबावर काम करावे लागते. त्यामुळे तांत्रिक कौशल्यासोबतच सुरक्षेचे विशेष प्रशिक्षण आवश्यक आहे. या पार्श्वभूमीवर रेल्वे प्रशासनाने पंतप्रधान कार्यालयाशी पत्रव्यवहार करून स्किल्ड मॅनपावर डेव्हलपमेंट उपक्रमांतर्गत विशेष कौशल्य प्रशिक्षणाचा प्रस्ताव सादर केला. मंजुरी मिळाल्यानंतर नाशिकच्या या ITI संस्थेला प्राधान्य देण्यात आले. येथे इलेक्ट्रिशियन आणि वायरमन ट्रेडमधील विद्यार्थ्यांना सुमारे २५० तासांचे प्रशिक्षण दिले जाणार आहे. अडीच ते तीन महिन्यांच्या या अभ्यासक्रमामुळे विद्यार्थी नियमित शिक्षणासोबतच रेल्वे ट्रॅक्शन लाईनचे कौशल्य आत्मसात करू शकतील.
प्रशिक्षण पूर्ण झाल्यानंतर विद्यार्थ्यांना रेल्वे तसेच रेल्वे कंत्राटदारांकडील देखभाल व दुरुस्तीच्या कामांसाठी आवश्यक कौशल्य मिळेल. यामुळे त्यांना रोजगाराच्या चांगल्या संधी उपलब्ध होण्यास मदत होईल. ट्रॅक्शन लाईनसाठी आवश्यक अत्याधुनिक प्रशिक्षण देण्यासाठी नाशिक ITIमध्ये विशेष प्रयोगशाळा उभारण्यात येणार आहेत. भारतीय रेल्वेच्या एकलहरे येथील इंडियन रेल्वे इन्स्टिट्यूट फॉर इलेक्ट्रिकल इंजिनिअरिंग (आयरीन) च्या सहकार्याने या प्रयोगशाळा विकसित केल्या जातील. या प्रकल्पासाठी अंदाजे ५० ते ६० लाख रुपयांचा निधी रेल्वे आणि आयरीनमार्फत उपलब्ध करून दिला जाणार असल्याची माहिती व्यवसाय शिक्षण व प्रशिक्षण विभागाचे उपसंचालक रवींद्र मुंडासे यांनी दिली.
या पथदर्शी प्रकल्पाची तयारी आता सुरू झाली आहे. पहिल्या टप्प्यात नाशिक आणि दिंडोरी परिसरातील १२ ITI शिक्षकांची तुकडी एकलहरे येथील आयरीनमध्ये एक महिन्याचे प्रशिक्षण घेत आहे. हे प्रशिक्षित शिक्षक नंतर विद्यार्थ्यांना ट्रॅक्शन लाईनसंबंधी मार्गदर्शन करतील. विद्यार्थ्यांची पहिली तुकडी नोव्हेंबर किंवा जानेवारीपासून सुरू करण्याचे नियोजन आहे. या उपक्रमामुळे नाशिक परिसरातील युवकांना रेल्वे क्षेत्रातील विशेष कौशल्य मिळून रोजगार क्षमता वाढणार आहे.
हा देशातील पहिला पायलट प्रकल्प रेल्वे विद्युतीकरणाच्या वाढत्या गरजा पूर्ण करण्यासाठी महत्त्वाचा ठरेल. नाशिकच्या ITI संस्थेतून प्रशिक्षित होणारे विद्यार्थी भविष्यात रेल्वेच्या सुरक्षित आणि कार्यक्षम कार्यप्रणालीला हातभार लावतील. यामुळे स्थानिक युवकांना कौशल्य आधारित रोजगार मिळण्याची संधी निर्माण होईल आणि राष्ट्रीय विकासात योगदान देण्यास मदत होईल.
