धक्कादायक वास्तव : उच्च शिक्षणातील दर १० विद्यार्थ्यांपैकी एकाच्या मनात आत्महत्या विचार
देशभरातील उच्च शिक्षण संस्थांमधील विद्यार्थ्यांच्या मानसिक आरोग्याबाबत एक गंभीर वास्तव समोर आले आहे. दर १० विद्यार्थ्यांपैकी जवळपास एका विद्यार्थ्याने गेल्या एका वर्षात जीवन संपवण्याचा विचार मनात आणल्याचे कबूल केले आहे.
Eduvarta
एज्युवार्ता न्यूज नेटवर्क
देशभरातील उच्च शिक्षण संस्थांमधील विद्यार्थ्यांच्या मानसिक आरोग्याबाबत एक गंभीर वास्तव समोर आले आहे. दर १० विद्यार्थ्यांपैकी जवळपास एका विद्यार्थ्याने गेल्या एका वर्षात जीवन संपवण्याचा विचार मनात आणल्याचे कबूल केले आहे. याशिवाय सुमारे १५ टक्के विद्यार्थ्यांनी गेल्या सहा महिन्यांत दीर्घकालीन तणाव, नैराश्य किंवा तीव्र चिंतेचा अनुभव घेतल्याचे सांगितले. सर्वोच्च न्यायालयाने नियुक्त केलेल्या नॅशनल टास्क फोर्सच्या देशव्यापी सर्वेक्षणात असे आढळले आहे. त्यामुळे देशातील उच्च शिक्षण घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांच्या मनातील वास्तव समोर आले आहे. हे सर्वेक्षण जवळपास दोन लाख ४३ हजारांहून अधिक विद्यार्थ्यांमध्ये घेण्यात आले होते.
या टास्क फोर्सची स्थापना गेल्या वर्षी मार्च महिन्यात माजी न्यायमूर्ती एस. रवींद्र भट यांच्या अध्यक्षतेखाली करण्यात आली होती. त्याचा उद्देश विद्यार्थ्यांमधील टोकाच्या निर्णयामागील कारणे शोधणे आणि प्रतिबंधात्मक उपाय सुचवणे हा होता. सहभागी विद्यार्थ्यांपैकी सुमारे ६७ टक्के अनुसूचित जाती, अनुसूचित जमाती आणि इतर मागासवर्ग प्रवर्गातील होते. तसेच सुमारे ३४ टक्के विद्यार्थ्यांना कॅम्पसमध्ये परकेपणा किंवा उपरे असल्यासारखे वाटते, असेही सर्वेक्षणात दिसून आले.
टास्क फोर्सने दिल्ली-एनसीआर, तामिळनाडू, कर्नाटक, आसाम आणि पश्चिम बंगालमधील १९ संस्थांना भेटी देऊन ३० हून अधिक बैठका घेतल्या. या दरम्यान विविध शाखांमधील विशिष्ट आव्हाने स्पष्ट झाली. वैद्यकीय विद्यार्थ्यांनी अनिवार्य वेळेपेक्षा जास्त ड्युटी तास आणि प्रचंड क्लिनिकल ओव्हरलोडची तक्रार केली. अभियांत्रिकी क्षेत्रात आयआयटीसह इतर संस्थांमध्ये रिलेटिव्ह ग्रेडिंग आणि प्लेसमेंटच्या दबावामुळे तीव्र स्पर्धा निर्माण होत असल्याचे आढळले.
पीएच.डी. संशोधक विद्यार्थ्यांनी प्राध्यापक किंवा गाईडकडून होणारे दुर्लक्ष, अतिनियंत्रण आणि मानसिक शोषणाचा मुद्दा उपस्थित केला. नर्सिंग आणि डेंटल शाखेतील विद्यार्थ्यांमध्ये प्रात्यक्षिक प्रशिक्षणाच्या अभावामुळे आत्मविश्वास कमी होत असल्याचेही समोर आले. ही सर्व निष्कर्ष प्राथमिक स्वरूपाचे असले तरी ते तातडीने सुधारणांची गरज अधोरेखित करतात, असे टास्क फोर्सने नमूद केले आहे.
विद्यार्थ्यांच्या मानसिक आरोग्याकडे गांभीर्याने लक्ष देण्याची वेळ आली आहे. शैक्षणिक दबाव, कॅम्पस वातावरण आणि मार्गदर्शनातील कमतरता यांसारख्या बाबींवर उपाययोजना करणे आवश्यक आहे. संस्थांनी समुपदेशन सेवा मजबूत करणे, स्पर्धात्मक वातावरण कमी करणे आणि विद्यार्थ्यांना आधार देणारे वातावरण निर्माण करणे या दिशेने पावले उचलणे गरजेचे ठरते. ही बाब केवळ आकडेवारी नसून हजारो तरुणांच्या भविष्याशी संबंधित आहे.
