पीएचडी संशोधक विद्यार्थ्यांच्या प्रश्नांबाबत विद्यार्थी संघर्ष कृती समितीचे कुलगुरू यांना पत्र

एज्युवार्ता न्यूज नेटवर्क 

सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठ (Savitribai Phule Pune University) विद्यार्थी संघर्ष कृती समिती (Student Struggle Action Committee) ने पीएचडी संशोधन केंद्र (PhD Research Centre) व पीएचडी संशोधक विद्यार्थ्यांच्या (PhD research students) विविध प्रश्नांबाबत गैरप्रकाराला आळा घालण्याचे काम करावे, अशी मागणी कुलगुरु (Hon. vice chancellor) यांना केली आहे. दोन दिवसांपूर्वीच एका संशोधन केंद्रावर पीएचडी संशोधक विद्यार्थ्यांकडून त्याच्या मार्गदर्शकाने प्रबंध सादर करण्यासाठी लाच घेतल्याचा प्रकार उघडकीस आला. सदरील घटना ही अत्यंत लाजिरवाणी व विद्यापीठाची प्रतिमा मलीन करणारी आहे. उच्च शिक्षणामध्ये अशा पद्धतीने गुरु-शिष्याच्या नात्याला काळिमा फासण्याचे काम काही मार्गदर्शक करत असतील आणि त्यामुळे संपूर्ण मार्गदर्शकांना संशयाच्या नजरेने पाहिले जात असेल तर ही अतिशय गंभीर  बाब असल्याचे समितीने कुलगुरु यांना दिलेल्या पत्रात म्हटले आहे.

दोन दिवसांपुर्वी जो काही प्रकार सध्या घडलेला आहे. त्याच्यावर विद्यापीठाने एक स्वतंत्र सत्यशोधन समिती गठीत करून संबंधित प्रकाराची सखोल चौकशी करून दोषींवरती योग्य ती कारवाई करावी.  यासोबतच यापुढील काळामध्ये अशा घटना घडणार नाहीत. यासाठी विद्यापीठ प्रशासनाने विद्यार्थ्यांच्या तक्रारी जाणून घेण्यासाठी निवृत्त वरिष्ठ प्राध्यापकांच्या नियंत्रणाखाली एक स्वतंत्र पीएचडी  तक्रार निवारण केंद्राची व्यवस्था करावी.  म्हणजे संशोधक विद्यार्थी बेधडकपणे आपल्या तक्रारी संबंधित ठिकाणी वेळोवेळी नोंदवू शकतील, असेही या निवेदनात नमूद करण्यात आले आहे. 

काय आहेत प्रश्न आणि मागणी 
 
विद्यापीठातील संशोधक विद्यार्थ्यांना असणारे शुल्क व सलग्नित महाविद्यालयातील संशोधन केंद्रावरील शुल्क याच्यामध्ये समानता असावी. कारण काही ठिकाणी यामध्ये खूप मोठी तफावत असल्याचे दिसून येत आहे. काही मार्गदर्शकांनी पीएचडीच्या विद्यार्थ्यांना प्रोग्रेस रिपोर्ट,  JRF fellowship च्या फॉर्मवरती सही देण्यासाठी पैशांची मागणी केल्याच्या तक्रारी देखील संघटनेकडे प्राप्त झाल्या आहेत. ज्या संशोधन केंद्रावर संशोधनासाठी उपयुक्त सेवा सुविधा उपलब्ध नसतील, अशा संशोधन केंद्राची तात्काळ मान्यता रद्द करण्यात यावी. ज्या संशोधन केंद्रावर विद्यार्थ्यांचे शारीरिक, मानसिक आणि आर्थिक शोषण केले जाते अशा केंद्रवर, केंद्रप्रमुखावर तसेच मार्गदर्शकावर कायदेशीर कठोर कारवाई झाली पाहिजे. प्रत्येक संशोधन केंद्रावरती संशोधक विद्यार्थी विद्यार्थिनींसाठी बसण्यासाठी स्वतंत्र कक्ष त्यासोबतच उत्तम असे ग्रंथालय व्यवस्था असावी. काही विद्यार्थी जयकर ग्रंथालयाच्या ऐवजी इतर सोयीच्या ग्रंथालयांचा वापर करतात. परंतु, काही विभाग विद्यार्थ्यांकडून ग्रंथालय वापरलेले नसतानाही त्यासंबंधीचे चलन आकारतात. समजा एखाद्या विद्यार्थींला संशोधन करत असताना सहा वर्ष कालावधी लागला तर त्यानंतर त्याने एक्सटेंशन घ्यावे का ? तसेच आठ वर्षानंतर री - रजिस्ट्रेशन करावे लागते का? यासंबंधी विद्यार्थ्यांमध्ये गोंधळाची परिस्थिती आहे. तरी प्रत्येक विभागाने परिपत्रक काढून या प्रश्नांचे निराकरण करावे. व इतर सर्व प्रश्नांवर कुलगुरू यांनी गांभीर्यपूर्वक विचारून कारवाई करावी. 

_______________________________________
 
 पीएचडी संशोधक विद्यार्थींना अनेक प्रश्नांचा सामना करावा लागतो आहे. काही संशोधन केंद्रावर केंद्रप्रमुख व मार्गदर्शक विद्यार्थ्यांना सातत्याने दबावांमध्ये ठेवून त्यांचे आर्थिक, मानसिक व शारीरिक शोषण करत आहेत. बरेचसे विद्यार्थी दबावात कुठल्याही पदाची तक्रारी करत नाही. आमचे सर्व संशोधक विद्यार्थ्यांना आवाहन आहे की ज्या कोणासोबतआहे चुकीचे प्रकार घडत असेल, अशा विद्यार्थ्यांनी तात्काळ विद्यापीठ प्रशासनाशी पत्र व्यवहार करावा.

राहुल ससाणे ( विद्यापीठ विद्यार्थी संघर्ष कृती समिती )