चार वर्ष पदवी अभ्यासक्रमासाठी अडचणीचा डोंगर; NEP ची नवी पदवी कागदावरच राहणार?
स्वायत्त महाविद्यालयांना चार वर्षे पदवी अभ्यासक्रम सुरू करण्यास अडचणींना सामोरे जावे लागणार आहे. त्यावर प्राध्यापक संघटनेने तसेच संलग्न व स्वायत्तम महाविद्यालयांच्या प्राचार्यांनी अनेक शंका उपस्थित केल्या आहेत.
eduvarta@gmail.com 
एज्युवार्ता न्यूज नेटवर्क
राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरणानुसार चार वर्ष पदवी अभ्यासक्रमास येत्या शैक्षणिक वर्षापासून सुरुवात होणार आहे. मात्र, चार वर्षाचा अभ्यासक्रम सुरू करण्यासाठी आर्थिक अडचणींबरोबरच अनेक शैक्षणिक व नियमावलींच्या अंमलबजाणी विषयक काही प्रशासकीय अडचणी येणार आहेत. सध्या केवळ स्वायत्त महाविद्यालयांमध्ये चार वर्षाचा अभ्यासक्रम सुरू होणार असला तरी याबाबत प्राचार्य, प्राध्यापकामाच्या मनात अनेक शंका आहेत. विद्यापीठांनी आपल्या सर्व अधिकार मंडळाकडून ३१ मार्च पूर्वीच चार वर्ष अभ्यासक्रमास मान्यता घेऊन संलग्न महाविद्यालयांकडून हा अभ्यासक्रम सुरू करण्यासाठीचे प्रस्ताव स्वीकारणे अपेक्षित होते. परंतु, अद्याप यातील काहीही घडलेले नाही. त्यामुळे चार वर्ष पदवी अभ्यासक्रम सुरू करण्यास अनेक अडचणींचा येणार असून यंदा हा अभ्यासक्रम केवळ कागदावरच राहील, अशी शक्यता व्यक्त केली जात आहे. दरम्यान, शिक्षण विभागाकडून याबाबत कार्यशाळा घेतल्या जात असल्या तरी त्यातून अधिक स्पष्टता येण्याची आवश्यकता आहे.
राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरणानुसार चार वर्ष ओनर्स आणि ऑनर्स विथ रिसर्च अभ्यासक्रमा संदर्भातील अध्यादेश राज्याच्या उच्च शिक्षण विभागातर्फे नुकताच प्रसिद्ध करण्यात आला. याबाबत अनेक अडचणी निर्माण झाल्या आहेत. शासनाकडून वेळीच मार्गदर्शक सूचना प्राप्त झाल्या नाहीत. त्याचबरोबर विद्यापीठांनी सुद्धा त्यावर आवश्यक कार्यवाही पूर्ण केली नाही. त्यामुळे स्वायत्त महाविद्यालयांना चार वर्षे पदवी अभ्यासक्रम सुरू करण्यास अडचणींना सामोरे जावे लागणार आहे. त्यावर प्राध्यापक संघटनेने तसेच संलग्न व स्वायत्तम महाविद्यालयांच्या प्राचार्यांनी अनेक शंका उपस्थित केल्या आहेत.
पुण्यातील गणेश खिंड मॉडर्न महाविद्यालयाचे प्राचार्य डॉ.संजय खरात म्हणाले, बहुतांश महाविद्यालयांमध्ये पदवीधर अभ्यासक्रम हे स्वयंअर्थसाहित आहेत.चौथ्या वर्षाला विद्यार्थ्यांना प्रवेश देताना विनाअनुदानित किंवा स्वयं अर्थ सहाय्यतेनुसार शुल्क आकारल्यास विद्यार्थ्यांवर मोठा आर्थिक भार पडणार आहे. पदवी अभ्यासक्रमातून चार वर्षाच्या पदवी अभ्यासक्रमातील चौथे वर्ष ओनर्स यासाठी प्रवेशित विद्यार्थ्यांची संख्या किती असावी याविषयी अद्याप स्पष्टता आलेली नाही. ऑनर्स विथ रिसर्च साठी महाविद्यालयातील संशोधन केंद्रात उपलब्ध असलेल्या प्रति मार्गदर्शक पाच संशोधक विद्यार्थी यानुसार असल्यामुळे केवळ या विद्यार्थ्यांच्या शुल्काच्या आधारे हा अभ्यासक्रम चालवणे आर्थिकदृष्ट्या शक्य होणार नाही.
खरात म्हणाले, चौथ्या वर्षाच्या पदवी अभ्यासक्रमातील (NEP 2020) चौथे वर्ष हे त्या अभ्यासक्रमाचे नैसर्गिक वाढ असणार नाही. त्यासाठी महाविद्यालयामध्ये पदव्युत्तर अभ्यासक्रम व संशोधन केंद्र असणे आवश्यक असल्याचे नमूद केले आहे. त्यामुळे ज्या महाविद्यालयाला अशी सुविधा नाही; मात्र त्यांना चौथे वर्ष सुरू करायचे झाल्यास महाराष्ट्र सार्वजनिक विद्यापीठ अधिनियम २०१६ तील सेक्शन क्रमांक १०८ नुसार ती प्रक्रिया राबवावी लागेल. त्याची अंतिम मुदत ३० सप्टेंबर ही असते. तसेच स्वायत्त महाविद्यालयामध्ये अशा पद्धतीने चौथे वर्ष सुरू करण्यासाठी त्याचा पूर्ण अभ्यासक्रम, परीक्षा पद्धती इ. माहिती विद्यापीठ परिनियमानुसार ३१ मार्च पूर्वी विद्यापीठाच्या संकेतस्थळावर भरावी लागते. संलग्नीत महाविद्यालये व स्वायत्त महाविद्यालयांच्या दृष्टीने या दोन्ही तारखा शैक्षणिक वर्ष २०२६-२०२७ साठी संपलेल्या आहेत. त्यामुळे २०२६-२०२७ पासून चार वर्षाच्या पदवी अभ्यासक्रमातील चौथे वर्ष लागू करणे तांत्रिक दृष्ट्या अडचणीचे वाटते. त्यामुळे शासनाला याबाबत पत्रक काढून मुदतवाढ द्यावी लागेल.
अहिल्यानगर जिल्ह्यातील न्यू आर्ट्स, कॉमर्स व सायन्स कॉलेजचे प्राचार्य डॉ. बाळासाहेब सागाडे म्हणाले, चार वर्ष पदवी अभ्यासक्र राबविण्याबाबत अनेक अडचणी असल्या तरी विद्यार्थी व पालक यांना हा अभ्यासक्रम पूर्ण करण्याचे काय फायदे आहेत, याबाबत मोठ्याप्रमाणावर प्रसिद्धी करण्याची गरज आहे. हा अभ्यासक्रम विना अनुदानित असेल तर विद्यार्थी अधिकचे शुल्क भरून या अभ्यासक्रमास प्रवेश घेणार नाहीत. त्यांना अधिकचे शुल्क भरून इतर कौशल्य व रोजगाराभिमुख अभ्यासक्रम पूर्ण करण्याचा पर्याय उपलब्ध आहे.
सागडे म्हणाले, एनईपी अंतर्गत शिकवल्या जाणाऱ्या सर्व विषयांचा वर्कलोड ग्राह्य धरला पाहिजे. त्यानुसार प्राध्यापकांची पदे उपलब्ध झाली पाहिजेत. तसेच या अभ्यासक्रमाचे मॅपिंग होणे गरजेचे असून विद्यार्थ्यांना शिष्यवृत्तीचा लाभ मिळाला पाहिजे. हे अभ्यासक्रम विना अनुदानित नाही तर अनुदानित असले पाहिजे.तेव्हाच विद्यार्थी या अभ्यासक्रमाकडे आकृष्ट होतील.त्यामुळे या सर्व गोष्टींचा विचार सर्व धोरणकर्त्यांनी केला पाहिजे.
-------------------------------
एनईपी अंतर्गत येत्या शैक्षणिक वर्षात स्वायत्त महाविद्यालयात व पुढील वर्षी सर्व संलग्न महाविद्यालयात चार वर्षाचा पदवी अभ्यासक्रम सुरू केला जाणार आहे.मात्र, विद्यापीठाने आपली शैक्षणिक कर्तव्ये आणि जबाबदाऱ्या पूर्ण न केल्यामुळे चार वर्षाचा अभ्यासक्रम सुरू करण्यात अनेक अडथळे येत आहेत.
- प्रा. एस.पी.लवांडे, अध्यक्ष, एम. फुक्टो
-----------------------
चौथ्या वर्षाच्या पदवी अभ्यासक्रमातील (NEP 2020) चौथे वर्ष हे त्या अभ्यासक्रमाचे नैसर्गिक वाढ असणार नाही. त्यासाठी महाविद्यालयामध्ये पदव्युत्तर अभ्यासक्रम व संशोधन केंद्र असणे आवश्यक असल्याचे नमूद केले आहे. त्यामुळे ज्या महाविद्यालयाला अशी सुविधा नाही मात्र चौथे वर्ष सुरू करायचे झाल्यास महाराष्ट्र सार्वजनिक विद्यापीठ अधिनियम २०१६ तील सेक्शन क्रमांक १०८ नुसार ती प्रक्रिया राबवावी लागेल व त्याची अंतिम मुदत ३० सप्टेंबर ही असते. तसेच स्वायत्त महाविद्यालयामध्ये अशा पद्धतीने चौथे वर्ष सुरू करण्यासाठी त्याचा पूर्ण अभ्यासक्रम, परीक्षा पद्धती इ. माहिती विद्यापीठ परिनियमानुसार ३१ मार्च पूर्वी विद्यापीठाच्या संकेतस्थळावर भरावी लागते. संलग्नीत महाविद्यालये व स्वायत्त महाविद्यालयांच्या दृष्टीने या दोन्ही तारखा शैक्षणिक वर्ष २०२६-२०२७ साठी संपलेल्या आहेत. त्यामुळे २०२६-२०२७ पासून चार वर्षाच्या पदवी अभ्यासक्रमातील चौथे वर्ष लागू करणे तांत्रिक दृष्ट्या अडचणीचे झाले आहे.
